Powrót panicza. Spotkanie się pierwsze w pokoiku, drugie u stołu. Ważna Sędziego nauka o grzeczności. Podkomorzego uwagi polityczne nad modami. Początek sporu o Kusego i Sokoła. Żale Wojskiego. Ostatni Woźny Trybunału. Rzut oka na ówczesny stan polityczny Litwy i Europy.

Polowanie z chartami na upatrzonego. Gość w zamku. Ostatni z dworzan opowiada historią ostatniego z Horeszków. Rzut oka w sad. Dziewczyna w ogórkach. Śniadanie. Pani Telimeny anegdota petersburska. Nowy wybuch sporów o Kusego i Sokoła. Interwencja Robaka. Rzecz Wojskiego. Zakład. Dalej w grzyby!

Wyprawa Hrabi na sad. Tajemnicza nimfa gęsi pasie. Podobieństwo grzybobrania do przechadzki cieniów elizejskich. Gatunki grzybów. Telimena w Świątyni dumania. Narady tyczące się postanowienia Tadeusza. Hrabia pejzażysta. Tadeusza uwagi malarskie nad drzewami i obłokami. Hrabiego myśli o sztuce. Dzwon. Bilecik. Niedźwiedź, Mospanie!

Zjawisko w papilotach budzi Tadeusza. Za późne postrzeżenie omyłki. Karczma. Emisariusz. Zręczne użycie tabakiery zwraca dyskusje na właściwą drogę. Matecznik. Niedźwiedź. Niebezpieczeństwo Tadeusza i Hrabiego. Trzy strzały. Spór Sagalasówki z Sanguszkówką, rozstrzygniony na stronę jednorurki Horeszkowskiej. Bigos. Wojskiego powieść o pojedynku Doweyki z Domeyką, przerwana szczuciem kota. Koniec powieści o Doweyce i Domeyce.

Plany myśliwskie Telimeny. Ogrodniczka wybiera się na wielki świat i słucha nauk opiekunki. Strzelcy wracają. Wielkie zadziwienie Tadeusza. Spotkanie się powtórne w Świątyni Dumania i zgoda, ułatwiona za pośrednictwem mrówek. U stołu wytacza się rzecz o łowach. Powieść Wojskiego o Rejtanie i księciu Denassów, przerwana. Zagajenie układów między stronami, także przerwane. Zjawisko z kluczem. Kłótnia. Hrabia z Gerwazym odbywają radę wojenną.

Pierwsze ruchy wojenne zajazdu. Wyprawa Protazego. Robak z panem Sędzią radzą o rzeczy publicznej. Dalszy ciąg wyprawy Protazego, bezskutecznej. Ustęp o konopiach. Zaścianek szlachecki Dobrzyn. Opisanie domostwa i osoby Maćka Dobrzyńskiego.

Zbawienne rady Bartka, zwanego Prusak. Głos żołnierski Maćka Chrzciciela. Głos polityczny pana Buchmana. Jankiel radzi ku zgodzie, którą Scyzoryk rozcina. Rzecz Gerwazego, z której okazują się wielkie skutki wymowy sejmowej. Protestacja starego Maćka. Nagłe przybycie posiłków wojennych zrywa naradę. Hajże na Soplice!

Astronomia Wojskiego. Uwaga Podkomorzego nad kometami. Tajemnicza scena w pokoju Sędziego. Tadeusz, chcąc zręcznie wyplątać się, wpada w wielkie kłopoty. Nowa Dydo. Zajazd. Ostatnia woźnieńska protestacja. Hrabia zdobywa Soplicowo. Szturm i rzeź. Gerwazy piwnicznym. Uczta zajazdowa.

O niebezpieczeństwach wynikających z nieporządnego obozowania. Odsiecz niespodziana. Smutne położenie szlachty. Odwiedziny kwestarskie są wróżbą ratunku. Major Płut zbytnią zalotnością ściąga na siebie burzę. Wystrzał z krócicy, hasło boju. Czyny Kropiciela, czyny i niebezpieczeństwa Maćka. Konewka zasadzką ocala Soplicowo. Posiłki jezdne, atak na piechotę. Czyny Tadeusza. Pojedynek dowódców przerwany zdradą. Wojski stanowczym manewrem przechyla szale boju. Czyny krwawe Gerwazego. Podkomorzy zwyciężca wspaniałomyślny.

Narada tycząca się zabezpieczenia losu zwyciężców. Układy z Rykowem. Pożegnanie. Ważne odkrycie. Nadzieja.

Wróżby wiosenne. Wkroczenie wojsk. Nabożeństwo. Rehabilitacja urzędowa śp. Jacka Soplicy. Z rozmów Gerwazego i Protazego wnosić można bliski koniec procesu. Umizgi ułana z dziewczyną. Rozstrzyga się spor o Kusego i Sokoła. Zaczem goście zgromadzają się na biesiadę. Przedstawienie wodzom par narzeczonych.

Ostatnia uczta staropolska. Arcyserwis. Objaśnienie jego figur. Jego ruchy. Dąbrowski udarowany. Jeszcze o Scyzoryku. Kniaziewicz udarowany. Pierwszy akt urzędowy Tadeusza przy objęciu dziedzictwa. Uwagi Gerwazego. Koncert nad koncertami. Polonez. Kochajmy się!